sulakalanlar4

Sulak Alan Kayıplarının Durdurulması İçin Kamuoyu Oluşturma Projesi

11:29 29 Ocak in Kapasite Artırma Çalışmaları

Sulak Alan Kayıplarının Durdurulması İçin Kamuoyu Oluşturma Projesi

Proje adı: Sulak Alan Kayıplarının Durdurulması İçin Kamuoyu Oluşturma Projesi

Proje alanı: Kahramanmaraş-Gavur Gölü, Konya-Ereğli Sazlıkları ve Eşmekaya Gölü, Kırşehir-Seyfe Gölü, Antalya-Avlan Gölü

Proje süresi: 2 yıl (2005-2006)

Proje yürütücüsü: Osman Erdem

Proje destekçisi: Hollanda Tarım, Doğa ve Gıda Kalite Bakanlığı - Matra Programı

Projenin amacı: Türkiye'deki sulak alan kaybı ve bozulmasının durdurulması; kaybedilen sulak alanların geri kazanılması için kamuoyu oluşturulması.

Projenin gerekçesi: 1950'li yıllardan sonra drenaj, doğal su rejiminin bozulması (sulak alanları besleyen su kaynakları üzerine barajlar yapılması veya sistemden aşırı miktarda su alınması), kirlenme, sürdürülebilir olmayan balıkçılık ve avcılık, yabancı türlerin aşılanması gibi nedenlerle önemli sulak alan kayıpları yaşanmıştır.

Çevre Bakanlığı'nın kurulması ve sivil toplum örgütlerinin ilgilerini sulak alanlar üzerinde yoğunlaştırılması sonucunda politik, yasal ve kurumsal anlamda önemli adımlar atılmasına rağmen hala sulak alan kayıpları devam etmektedir. Bunun nedenlerinin başında su ve arazi kullanım plan ve programlarını geliştirenler arasında sulak alanların korunması fikrinin yeterince benimsenmemiş ve kabul görmemiş olması gelmektedir.  Hala ülkemizde kurutulan sulak alanlarda yaşanan olumsuzlukların farkında olmayan ve sulak alanların kurutulmasından toplum yararı bulunduğuna inanan önemli bir kitle bulunmaktadır.

Yapılan bilimsel çalışmalar ve gözlemler, sulak alanların kurutulmasıyla elde edilen arazilerin pek çoğunda istenilen tarımsal üretime erişilemediğini, aksine bir çok yerde tuzlanma, turbalıkların yanması ve rüzgar erozyonu gibi nedenlerle toprağın verimsizleştiğini göstermiştir. Ayrıca, pek çok bölgede, su rejimi bozulduğu, iklim değiştiği ve yaban hayatı yok olduğu için ekolojik denge bozulmuş; alanın otlatma değeri azaldığı için hayvancılık zarar görmüş, balıkçılık, avcılık ve sazcılık gibi sulak alan yararları yok olmuştur. Özellikle Orta Anadolu'daki sulak alanların kurutulması ve yeraltı suyunun aşırı kullanımı yeraltı su seviyesi yer yer 15-20 metre civarında düşmüştür. Sultan Sazlığı, Seyfe Gölü ve Ereğli Sazlığı gibi Avrupa ve Ortadoğu'nun en önemli sulak alanları yok olmayla karşı karşıya kalmıştır. Gerekli tedbirler alınmadığı takdirde yakın gelecekte (sulakalan kayıplarının yanısıra) Orta Anadolu'da, yeraltı suyu kullanılamaz seviyelere düşmesi sonucu ciddi ekonomik kayıpların meydana gelmesi, geçmişte Karapınar Ovası'nda yaşandığı üzere Ereğli Ovası'nda da tehlikeli boyutlarda bir erozyon sürecinin başlaması ve toprak kayıplarının yaşanması beklenmektedir.

Alan ziyaretleri sırasında, çiftçiler, balıkçılar, avcılar gibi sulak alanlarla iç içe yaşayan yöre insanı, yukarıda ifade edilen tehlikelerin farkında olduklarını, ancak bu durumu yeterince ilgililere ulaştıramadıklarından yakınmaktadırlar.

Bu proje ile geçmişte kurutulan veya insan müdahalesi nedeniyle ekolojik karakteri bozulan sulak alanlarda yaşanan, yukarıda belirtilen süreçler ve bu süreçlerin sosyo-ekonomik etkileri ile alınması gereken tedbirlere ilişkin yörede yaşayan halkın (çiftçi, balıkçı, avcı, sazcı gibi) görüş ve düşüncelerinin alınması; bu görüş ve düşüncelerin hazırlanacak yayınla ilgililere ve kamuoyuna ulaştırılması hedeflenmiştir.

Proje çıktıları:
1. Yöre halkının görüşlerini içeren ses kayıtları ve görüntü kayıtları

2. Yöre halkının görüşlerini içeren(Onlar Ne Dedi?) kitap

3. Ulusal Sulak alan Komisyonu ve ilgili kuruluşlara sunulacak özet rapor

Proje (temel) etkinlikleri:
1. Alanların müdahale edilmeden önceki dönemini bilen kişilerle (özellikle yaşı 55 -60'ın üzerinde olan balıkçılar, avcılar ve çiftçilerle) aşağıdaki konu başlıkları çerçevesinde görüşmeler yapılmış; görüşmeler ses ve görüntü olarak kaydedilmiştir.
- Alanın geçmişteki durumu (yaban hayatı, avcılık ve balıkçılık, sazcılık buna dayalı uğraşı ve el sanatları, tarımsal üretim ve ürün deseni, çayır ve meraların durumu, otlatma ve hayvancılık gibi)
- Şu andaki durum ve varsa kayıpların nedeni (su rejimi, özellikle yeraltı sularının ve kaynakların durumu ve iklim bakımından karşılaştırılması)
- Gelecekte nasıl bir alan görmek istiyorlar?
-  Bunun için neler yapılması gerekiyor?

2. Kamu kurumlarından alanlara müdahale edilmeden önceki ve sonraki döneme ait tarımsal üretim ve hayvancılıkla ilgili veriler, iklimsel veriler, su rejimine ait bilgiler havzadaki kaynak ve akarsuların durumu, taban suyu, yeraltı sularındaki değişimleri içeren veriler derenmiş ve analiz edilmiştir.

3. Alanla ilgili derlenen verilerin analizleri değerlendirilmiş; görüşmelerde elde edilen ses kayıtları deşifre edilmiş ve anlamı değiştirilmeksizin edit edilerek “Onlar Ne Dedi?” isimli kitap hazırlanmış ve bastırılmıştır.

4. Çalışma özetini içeren bir rapor hazırlanmış, Ulusal Sulak alan Komisyonu'na ve ilgili kamu kurumlarına sunulmuştur.